स्वराज्य अर्धं गमावलेलं. आणि सह्याद्रीच्या कुशीत, एक ओस पेठ.
आग्र्याच्या कैदेतून महाराज निसटले, पण पुरंदरच्या तहात तेवीस किल्ले गेले होते. त्याच वेळी, घाटाखालच्या कळसपेठेत एक लंगडा तरुण नाकेदार म्हणून पोहोचतो — मल्हारी. त्याला सगळं स्वतःच करायचं आहे. आणि जेव्हा तो वीस दिवस दूर जातो, तेव्हा पेठ कोसळते.
"कार्तिकातली उन्हे सौम्य होती, पण घाटाची वाट सौम्य नव्हती."
— प्रकरण १, "जखमी पाय, ओस पेठ"
पुढच्या साडेतीन वर्षांत मल्हारी ती पेठ पुन्हा उभी करतो — चुका करत, ठेचा खात. आणि प्रत्येक ठेचेतून पटाचं एक घर उलगडतं. शेवटी माघ वद्य नवमीच्या रात्री, कोंढाण्याच्या कड्यावर कळसपेठेची दोरी चढते.
ही कादंबरी आहे: कळसपेठ आणि तिची पात्रे काल्पनिक आहेत. पार्श्वभूमीतल्या घटना जेधे शकावली आणि सभासद बखरीच्या आधारे; ऐतिहासिक व्यक्तींच्या तोंडी रचलेला एकही संवाद नाही.
पण मी नसताना कोसळते, ती पेठ नव्हे — तो भार.

